Proefexamen BB

DE CONDUCTEUR PIKT HET NIET LANGER

Enkele jaren geleden werd een treinconducteur van de NS aangevallen door een boze reiziger. Hij durfde daarna maandenlang niet te werken. Dat was niet het enige voorval. De NS besloot om actie te ondernemen. Nu zijn er zo'n honderd voorlichters die scholen en buurthuizen bezoeken. De conducteurs René van Elk en Ben Rijkenberg zijn er twee van. Zij vertellen iets over hun project.
(1) "Laatst was er in het station een oude dame van de roltrap gevallen. Ze had een snee in haar voorhoofd die flink bloedde. Iedereen liep haar gewoon voorbij. Terwijl ik bezig was
5 haar te helpen, vroeg iemand of de trein nu eindelijk eens ging vertrekken", vertelt René van Elk aan tweedeklassers op een vmboschool. Collega Ben Rijkenberg neemt zonder dat de groep het doorheeft, de rol van
10 onruststoker op zich: "Die oudjes moeten ook helemaal niet met de trein gaan reizen." Sommige leerlingen beginnen te giechelen. "Die huizen waar ze in zitten, heten niet voor niets rusthuizen. Alle 65-plussers de trein uit!",
15 roept Ben.
Niet normaal
(2) Die laatste opmerking van Ben lokt onmiddellijk een reactie uit bij de veertienjarigen. "Ik vind dat oude mensen best in de trein mogen. Hoe moeten die anders naar hun kleinkinderen toe?", zegt een meisje boos. René gaat er eens goed voor zitten. Achterover leunend met zijn voeten op het bureau van de docent gaat hij de discussie aan. Verbaasd kijken de leerlingen hem aan. "Is er iets?", vraagt René. "Vinden jullie het dan niet normaal dat ik met mijn modderpoten omhoog zit? Ik zie dat dagelijks in de trein." Het blijft even stil. René gaat verder. "Wij vinden het normaal dat je er een krantje onder legt. Je moet elkaars spullen respecteren. Als ik bij jou op bezoek kom, leg ik toch ook niet mijn vuile voeten op de bank?"

Blauw oog
(3) Het stukje toneel van René en Ben is een
vast onderdeel van het voorlichtingsproject.
35 Door zelf fel te reageren, willen de conducteurs de jongeren bewustmaken van het effect van agressief gedrag. Hoe dat woede en boosheid bij je kan oproepen. Dat je in zulke situaties rustig moet blijven en het met praten moet
40 proberen op te lossen. Ook willen ze laten zien wat de verregaande gevolgen kunnen zijn van het 'conducteurtje pesten'. "Dat blauwe oog is na twee weken wel over", zegt Ben. "Maar van binnen voel je je maanden rot." Ze weten waar
45 ze het over hebben. Zowel Ben als René heeft te maken gehad met agressie.
Effect
(5) De honderd voorlichters van de NS hebben al zo'n 100.000 jongeren bezocht. Voor Ben en René is dit project meer dan een derde deel van hun werk bij de NS. Ook in het buitenland wordt het voorbeeld gevolgd. In hoeverre het effect heeft, is moeilijk te meten. "We weten wel dat pas nog een collega is geholpen door een jongen die vertelde dat twee conducteurs van ons project bij hem op school waren geweest. Overigens verwachten we niet dat jongeren er direct tussen zullen springen als er wat gebeurt. Maar al belt er maar één de politie of trekt er iemand aan de noodrem, zodat de machinist wordt gewaarschuwd."

Wereldverbeteraars
(6) "We zijn geen wereldverbeteraars. We willen alleen dat conducteurs met een goed gevoel naar hun werk gaan en dat reizigers met een goed gevoel in de trein stappen. In de trein moet iedereen zich veilig voelen. Als we dat bereiken, is onze opzet geslaagd!"
Naar een artikel uit En Passant, magazine van de NS, winter 2000

De tekst begint met een schuingedrukte inleiding.
Een dergelijke inleiding kan verschillende bedoelingen hebben:
1 een indruk geven van wat het onderwerp van de tekst is;
2 duidelijk maken wat de lezer in de rest van het artikel kan verwachten;
3 een samenvatting geven van de rest van het artikel;
4 iets vertellen over de achtergrond van het onderwerp.
Welke drie bedoelingen heeft de schuingedrukte inleiding bij De conducteur pikt het niet langer?
1. 1, 2 en 3
2. 1, 2 en 4
3. 1, 3 en 4
4. 2, 3 en 4
"De NS besloot om actie te ondernemen." (zie inleiding)
In welke alinea kun je iets lezen over de resultaten van de actie van de NS?
1. alinea 2
2. alinea 3
3. alinea 4
4. alinea 5
"Het stukje toneel van René en Ben is een vast onderdeel van het voorlichtingsproject." (regel 33-34)
Welke bedoeling hebben René en Ben met het stukje toneel volgens alinea 3?
1. De jongeren uitnodigen om conducteur te worden.
2. De jongeren bewust maken van het effect van agressief gedrag.
3. De jongeren vragen om wat meer begrip voor de NS te hebben.
4. De jongeren vermaken.
In alinea 3 vertellen René en Ben hoe je op agressief gedrag moet reageren. Æ Welke adviezen geven ze?
1. 1. Je moet rustig blijven
  2.Je moet met praten het probleem oplossen.
2. 1.Je moet gewoon in een andere coupe gaan zitten
  2.Je moet praten.
3. 1.Je moet rustig blijven.
  2.je moet de conducteur uit de weg gaan.
4. 1.Je moet rustig praten.
  2.Je moet geduldig blijven.
Wat is volgens alinea 4 het effect van de NS-voorlichting?
1. Dat effect is niet helemaal bekend.
2. De conducteurs worden steeds vaker geholpen.
3. Er wordt vaker aan de noodrem getrokken.
4. Het buitenland doet Nederland na.
Welk kopje zou het kopje ‘Wereldverbeteraars’ (boven alinea 5) goed kunnen vervangen?
1. Conclusie van ervaringen met project
2. Doel van project
3. Gevolgen van project
4. Inhoud project samengevat
"Als we dat bereiken, is onze opzet geslaagd!" (regel 65-66)
Wanneer is volgens René van Elk en Ben Rijkenberg hun opzet geslaagd?
1. als de conducteur zin heeft te gaan werken
2. als de reizigers tevreden in de trein stappen
3. als er iemand de machinist waarschuwt
4. als niemand zich in de trein bedreigd voelt
Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer?
1. De conducteurs René van Elk en Ben Rijkenberg kunnen heel overtuigend toneelspelen.
2. Het is de hoogste tijd dat de NS actie onderneemt tegen agressie in de treinen
3. In het project van de NS probeert men jongeren bewust te maken van hun gedrag.
4. Jonge mensen in de trein vinden het soms leuk om treinpersoneel te pesten.
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst.
Wat is de bedoeling van de schrijver van deze tekst?
1. de lezer informatie te geven over een project
2. de lezer over te halen informatie op te vragen over een project
3. de lezer te waarschuwen voor onveiligheid in de trein
4. een mening te geven over het project
Wat is het belangrijkste doel van de adverteerder met de advertentie Train yourself? De lezer:
1. amuseren met een grappige afbeelding van een wegsprintende conducteur.
2. informeren over het grote personeelstekort bij de Nederlandse Spoorwegen.
3. overhalen om bij de Nederlandse Spoorwegen te komen werken.
4. overtuigen van het nut van het werk van een hoofdconducteur.
Makers van advertenties proberen op verschillende manieren de aandacht van de lezers te trekken. Dat kan onder andere door:
1.opvallende en gevarieerde lettertypes te gebruiken;
2 opvallende foto's of tekeningen te gebruiken;
3 een opvallende kop te gebruiken;
4 humor in de advertentie te verwerken.
Welke manieren heeft de maker van deze advertentie gebruikt?
1. 1, 2 en 3
2. 1, 2 en 4
3. 2, 3 en 4
4. 1, 2, 3 en 4
NARE GEVOELENS
Een lekke band, een dag waarop je haar afschuwelijk zit, ruzie met je pa … voor je het weet zit je in een dip. Twee dagen chagrijnig, maar als het weekend is, ben je alles weer vergeten. Soms echter heeft een vervelend gevoel een diepere oorzaak en wil het maar niet verdwijnen. Misschien is er dan sprake van een depressie …
(1) "Een depressie gaat veel verder dan een dip", vertelt deskundige Philip Treffers. "Ze kan grote gevolgen hebben voor jezelf, je schoolcarrière en je toekomst. Verschijnselen van een
5 depressie zijn: somberheid, veel of weinig slapen, 30 eetproblemen en nergens meer plezier aan beleven. Een depressie kan lang duren: van een paar maanden tot een paar jaar. Je kunt er met periodes last van hebben. Bij een depressie
10 worden de momenten waarop je je opgewekt 35 voelt, steeds korter en de vervelende momenten steeds langer en heftiger."
(2) Het is moeilijk precies aan te geven waar een depressie vandaan komt. Het is bekend dat
15 jongeren een grotere kans op een depressie 40 hebben als hun ouders flinke problemen hebben. Last krijgen van een depressie komt soms ook voor na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een sterfgeval. Treffers: "We zien ook dat jongeren
20 die het gevoel hebben dat ze weinig kunnen, meer 45 kans hebben op een depressie dan jongeren die wat meer zelfvertrouwen hebben. Ook iemand die steeds gepest wordt, loopt een groter risico. Maar vaak is er geen directe reden aan te wijzen, en dat
25 maakt het herkennen van een depressie juist zo
moeilijk." En om het nog ingewikkelder te maken: een depressie kan ook een lichamelijke oorzaak hebben.
(3) In de afgelopen vijftig jaar is het aantal depressieve jongeren toegenomen. Hoe dat komt, is nog niet duidelijk. Het zou te maken kunnen hebben met veranderingen binnen het gezin, zoals het toegenomen aantal echtscheidingen.
(4) Treffers vindt dat er te weinig aandacht is voor depressiviteit bij jongeren. "Televisie en kranten hebben meer aandacht voor vandalisme en andere vormen van criminaliteit bij jongeren. De maatschappij lijkt niet zoveel last te hebben van depressieve mensen, dus waarom zou je er dan aandacht aan besteden? Maar depressies kunnen grote gevolgen hebben: eenzaamheid, problemen thuis en op school, en een grotere kans op het gebruik van drugs."
(5) Vrienden en klasgenoten zijn volgens Treffers vaak de juiste personen om iemand die depressief is, over te halen hulp te zoeken. "Jongeren met een depressie zitten vaak niet te springen om een behandeling. Soms kunnen vrienden ze dan eerder zover krijgen dan ouders."
Naar een artikel van Wikke Peters in Pauze, november 2000

Met wat voor soort inleiding (de eerste drie vetgedrukte, ongenummerde regels) begint deze tekst?
1. een persoonlijke mening over het onderwerp
2. een samenvatting van de rest van het artikel
3. een uitleg over hoe de tekst is opgebouwd
4. een vooruitblik op de rest van de tekst
"… voor je het weet zit je in een dip." (zie inleiding)
Wat is volgens deze tekst het verschil tussen een dip en een depressie?
1. Een dip gaat tamelijk snel voorbij, een depressie niet.
2. Een dip heeft geen oorzaak, een depressie wel.
3. Een dip heeft grote gevolgen, een depressie niet.
4. Een dip maakt je somber, een depressie niet.
In alinea 1 wordt duidelijk gemaakt wat een depressie is. Wat is juist?
1. Een depressie kan verdwijnen en dan weer terugkomen.
2. Een depressie leidt soms tot vrolijkheid.
3. Hoe ouder je wordt, hoe langer je depressie duurt.
4. Wie een depressie heeft, heeft daar zijn hele leven last van.
In alinea 2 wordt een aantal oorzaken genoemd voor een depressie.
Hoeveel verschillende oorzaken worden genoemd?
1. twee
2. drie
3. vier
4. vijf
Welk kopje past het beste boven alinea 3?
1. De jaren vijftig
2. Meer echtscheidingen
3. Toename depressie
4. Veranderingen gezin
Welk kopje past het beste boven alinea 4?
1. Overlast door depressies
2. Persoonlijke problemen
3. Veel aandacht voor vernielzucht
4. Verschijnsel depressie verwaarloosd
Wat kun je opmaken uit alinea 5?
1. Depressieve jongeren hebben weinig vrienden.
2. Jongeren met een depressie weigeren hulp.
3. Ouders schieten tekort bij de hulp aan hun kinderen.
4. Vrienden hebben soms meer invloed dan ouders.
Een tekst kan bestaan uit:
1 feiten
2 de mening van de schrijver
3 de mening van deskundigen

Waaruit bestaat de tekst Nare gevoelens?
1. alleen 1 en 2
2. alleen 1 en 3
3. alleen 2 en 3
4. 1, 2 en 3
Wat is het belangrijkste doel van de tekst Nare gevoelens? De lezers
1. amuseren met een bepaald onderwerp.
2. goede raad geven bij een probleem.
3. informeren over een bepaald verschijnsel.
4. waarschuwen tegen een dreigend gevaar.
(1) Ze had een groep vrienden die ouder waren 10 dan zij, en ook een vriendje met wie ze heel veel optrok. Die vriendenclub viel uit elkaar: ze gingen allemaal studeren, terwijl Ellen op de middelbare
5 school achterbleef. En haar vriendje maakte het
uit. Twee harde klappen na elkaar. Mensen 15 zeggen soms 'ach, als je zestien bent, kom je net kijken'. Maar juist dan zijn emoties ontzettend
heftig, weet Ellen.
(2) Ellen vertelt: "Ik begon me eenzaam te voelen, at en sliep slecht en piekerde voortdurend. Elke ochtend sleepte ik mezelf naar school, ik was doodmoe. Ik werd angstig en verkrampte in de klas. Ik had steeds het gevoel dat ik leuk en aardig moest zijn, met een constante smile op mijn gezicht. Niks aan de hand, gewoon doorgaan. Soms ging ik me afzetten tegen klasgenoten en waren mijn reacties fel. Daar werd ik niet
populairder door. Alles bij elkaar was het dus vrij
20 logisch dat ik bleef zitten. Gelukkig veranderde er 45 op dat moment iets: de zus van een van mijn
vroegere vrienden kwam bij mij in de klas. We
kregen een hechte vriendschap en dat was een
leuke tijd. Maar toen scheidden haar ouders en
25 ging zij naar een internaat. Ik bleef wéér alleen 50 achter. Tenminste, zo voelde ik dat. De huilbuien begonnen, ook in de klas. Ik voelde me zó rot,
leeg en opgefokt. Er waren pauzes dat ik de hele tijd op de wc zat, want ik wist niet waar ik het
30 zoeken moest. Ik ben naar de huisarts gegaan, 55 maar kon niet goed onder woorden brengen wat me dwarszat. Kinderachtig vond ik het eigenlijk wel: voor zoiets hoef je toch niet naar een
dokter?"

35 (3) "Op een avond was ik erg overstuur en heb 60 ik stiekem de psychologe van mijn moeder
gebeld. Ik wist niet wat ik anders moest doen.
Praten met mijn ouders kon ik niet, het contact
was moeizaam. En bovendien hadden ze hun
40 eigen problemen. Ik kon de volgende ochtend 65 meteen bij die psychologe terecht. Zij vond dat
mijn vader en moeder moesten weten dat het
slecht met mij ging, dus heeft ze me naar huis
gebracht en met mijn ouders gepraat. Die reageerden heel begripvol. Bovendien namen ze contact op met de directeur van de school. Bij hem kon ik terecht voor een praatje, maar ook als ik een proefwerk niet kon maken of niet in staat was naar de les te gaan.
(4) Mijn opleiding heb ik afgemaakt, maar wel op een school voor volwassenenonderwijs. Want daar hoefde ik alleen examenvakken te volgen. Toen ik daarna ging studeren, ging het weer mis. Ik ben wel aan vier of vijf studies begonnen, maar heb er nooit één afgemaakt."

(5) Inmiddels gaat het goed met Ellen. Ze doet vrijwilligerswerk met verstandelijk gehandicapte kinderen. Ze sport, gaat uit, heeft een relatie en maakt leuke reizen. Eindelijk heeft ze weer een leven. Ze vindt wel dat ze heel wat in te halen heeft.
(6) "Ik wil een tip geven aan vrienden en ouders van een depressief iemand: laat hem of haar niet vallen. Misschien is dat moeilijk, want echt gezellig is iemand met een depressie niet. Voor een dip van een maand kunnen mensen wel begrip opbrengen, maar als zo'n sombere stemming jaren duurt, haken ze toch vaak af."
Naar een artikel van Wikke Peters in Pauze, november 2000

"Maar juist dan zijn emoties ontzettend heftig, weet Ellen." (regel 8-9) Wanneer zijn die emoties volgens Ellen ontzettend heftig?
1. Als je twee klappen hebt gehad.
2. Als je vriendengroep uit elkaar valt.
3. Als je vriendje het plotseling uitmaakt.
4. Als je op een leeftijd van zestien bent.
Vergelijk alinea 2 van tekst 4 met de inleiding en de eerste twee alinea's van tekst 3.
Welke conclusie kun je trekken?
1. Ellen heeft een dip.
2. Ellen is depressief.
3. Ellen is chagrijnig.
Wat kun je opmaken uit regel 30-34?
1. Ellen heeft een spraakprobleem.
2. Ellen is bang dat ze overdrijft.
3. Ellen is bang voor de huisarts.
4. Ellen verwacht geen hulp.
Waaruit kun je opmaken dat Ellen haar huisarts niet de geschiktste persoon vond om
hulp te bieden?
1. Ze zoek hulp bij een psycholoog.
2. Ze zoekt hulp op school
3. Ze zoekt hulp bij een andere huisarts.
4. Ze zoekt hulp bij vrienden.
"… het contact was moeizaam." (regel 38-39)
Citeer een zin uit alinea 3 waaruit blijkt, dat het contact tussen Ellen en haar ouders
1. "Op een avond was ik erg overstuur en heb ik stiekem de psychologe van mijn moeder
  gebeld. Ik wist niet wat ik anders moest doen.(regel 35-37)
2. "Die reageerden heel begripvol". (regel 44-46)
  Bovendien namen ze contact op met de directeur van de school (regel 45-46)
3. Praten met mijn ouders kon ik niet, het contact was moeizaam. En bovendien hadden ze huneigen problemen. (regel 38-40)
Wat kun je uit alinea 3 opmaken over de ouders van Ellen? De ouders van Ellen
1. waren in een echtscheiding verwikkeld.
2. waren slecht op de hoogte van Ellens probleem.
3. wilden dat Ellen haar school zo snel mogelijk zou afmaken.
4. zaten zelf al lange tijd in een flinke depressie.
"… maar wel op een school voor volwassenenonderwijs." (regel 50-51) Waarom is Ellen overgestapt naar het volwassenenonderwijs?
1. Ze kreeg op haar oude school onvoldoende aandacht en begeleiding.
2. Ze moest op haar oude school een te druk programma volgen.
3. Ze volgde het wijze advies van haar bezorgde ouders op.
4. Ze was nogal lui en te snel afgeleid door haar problemen.
"Inmiddels gaat het goed met Ellen." (regel 56)
Hoe komt het dat het inmiddels goed gaat met Ellen?
1. Ze heeft haar studies met succes afgerond.
2. Ze heeft haar vroegere leven ingehaald.
3. Ze heeft hulp gehad van een schooldirecteur.
4. Ze heeft leuke en zinvolle bezigheden gevonden
Wat is de bedoeling van alinea 6?
1. een advies geven
2. een conclusie geven
3. een samenvatting geven
4. een waarschuwing geven

Proefexamen BB

Examen tekstbegrip.